TINA: de nieuwe tram van HTM
Onze nieuwe stadstram TINA
Sinds 5 oktober rijden onze TINA-trams volgens dienstregeling op tramlijn 2. Daarnaast is HTM volop bezig om de trambestuurders op te leiden. Onze rood-beige GTL8-trams worden stap voor stap vervangen door de nieuwe, ruime en gelijkvloerse TINA-tram van het Zwitserse Stadler. In augustus 2025 ontvingen wij de eerste TINA-tram (7001). Inmiddels hebben we meerdere TINA-trams. De bouw van de 62 door HTM bestelde TINA-trams gebeurt in de fabriek van Stadler in Polen.
Op deze pagina vertellen we meer over:
- Hoe de TINA er van binnen uitziet
- Veelgestelde vragen en antwoorden
- Nieuws over de TINA
- Foto's van diverse gebeurtenissen
De binnenzijde van de TINA-tram
Overzichtelijk
De TINA-tram heeft een mooi en open doorzicht. De rugleuningen zijn overal op dezelfde hoogte. Dat is mogelijk doordat er geen opstapjes zijn naar de 4-zits, zoals bij de Aveniotram wel het geval is. Ook zijn de rode banden op de stangen overal visueel op dezelfde hoogte. Door de grote panaroma-ramen heb je vanuit de tram een open blik naar buiten.
Rolstoelplek
De zijplanken zijn dichter naar de deuren geplaatst. Er is een hoofdsteun aangebracht voor de veiligheid van de rolstoelgebruiker. Het rode rolstoelsymbool op de grond is gedraaid, groter gemaakt en verschoven naar het midden. Daarnaast is de instap bij de deuren aangepast, waardoor de vloer vlakker is en makkelijker toegankelijk voor gebruikers van een rolstoel of reizend met een kinderwagen.
Stopknoppen
De stopknoppen krijgen een zogeheten functionele verlichting. Drukt iemand tijdens de rit op de stopknop, dan zie je een rode rand oplichten. De stopknoppen op de stangen direct naast de deuren hebben een dubbele functie: het is zowel een stopknop als deur open-knop.
Verlichting deuren
Bij het naderen van de volgende halte, kleuren de ledstrips wit aan de kant van de halte. Als een reiziger op de deurknop heeft gedrukt, wordt de ledstrip van die deur groen. Zodra de tram op de halte staat, kleuren de ledstrips op alle deuren aan de uitstapkant groen. Tijdens het openen (groen) en sluiten (rood) van de deuren gaan de led strips knipperen.
Stoelen
We hebben, mede naar aanleiding van de opmerkingen van bezoekers aan het model van de TINA, besloten dat er dikkere kussens komen op de stoelen. Ook zijn de rugkussens langer geworden.
Informatieschermen
De TINA-tram heeft 3 dubbele schermen. Deze zijn aan beide kanten zichtbaar. Op het linkerscherm staat route-informatie. Op het rechterscherm kunnen we wisselende actuele informatie plaatsen.
Bijzondere illustraties
HTM heeft In de TINA de ruimte om op een aantal wanden bijzondere tekeningen aan te brengen waar veel in te ontdekken valt. Een aangenaam tijdverdrijf als je op weg bent naar je bestemming. HTM heeft Stephan Timmers gevraagd om het openbaar vervoer van HTM op zijn manier in beeld te brengen. Er zijn vier verschillende illustraties door Stephan gemaakt. Die zijn te bewonderen op de wanden achter de bestuurderscabine.
Illustraties in de TINA-tram
Toren van Babylon
Op deze tekening heeft Stephan zich laten inspireren door Escher’s ‘Toren van Babel’. De verticale lijnen en het verdwijnpunt dat onderin zichtbaar is benadrukken de enorme hoogte van de Haagse skyline. De ooievaars geven met hun schaduwen een gevoel van grote afstand. Als reiziger kun je van dichtbij echter alles ontdekken tijdens je rit. Kun jij de onmogelijke driehoek vinden? Deze wordt de Penros-driehoek genoemd.
Stedenband
De band van Möbius is een ruimtelijke figuur die slechts één vlak en één rand heeft. Het is geen ‘onmogelijke’ figuur. Een bijzondere eigenschap van de band is het ogenschijnlijk oneindige karakter. Volg met je ogen één van de rijbanen en je komt altijd weer uit waar je begonnen bent. Het 3D-effect wordt versterkt door schaduwen, enorme vergrotingen én verkleiningen. In het midden van de tekening zitten er grote verschillen in de hoogte van de masten.
Stadsgezichtsbedrog
In dit werk wordt een ode gebracht aan alle tekeningen-die-niet-kloppen van Escher. Zo zijn de oneindige trappen linksonderin te vinden, maar daar net boven is ook de Penrose-driehoek verwerkt op het tramstation. Verder is het principe van de Necker-kubus toegepast op de Utrechtse Baan aan de rechterkant van de tekening. Er is echter één optische illusie die Escher nooit heeft toegepast: duivelsvork of blivet. Het is een onmogelijke drietand die rechtsboven werd toegepast op de architectuur van Amare.
De stad op zijn kop
In zijn werk ‘Boven en Onder’ speelt Escher met onze menselijke oriëntatie ten opzichte van het aardoppervlak. Wat bevindt zicht nu eigenlijk ‘onder’ ons? En wat is nu precies ‘boven’? De stationshal van Den Haag Centraal gaat naadloos over in de straten van de binnenstad. Het karakteristieke dak van het station vormt nu niet meer alleen een overkapping, maar is ook het tegelpatroon van één van de vele Haagse straten. Bomen lijken pilaren en abri’s lijken op hun kop te hangen.
Over Stephan Timmers
Stephan Timmers (1984) studeerde in 2009 af met een master Integrated Product Design aan de faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. Sinds 2006 heeft hij als commercieel illustrator voor onder andere 3FM, Nike, BAYER, SnowWorld, Alliander en TNO gewerkt. Hij publiceerde in eigen beheer diverse educatieve stripboeken, waaronder in 2012 het eerste wiskundestripboek ter wereld. In 2015 illustreerde Stephan de kinderboekentrilogie over voetballer Arjen Robben waar meer dan 100.000 exemplaren van zijn verkocht. Later verkoos hij illustreren boven striptekenen, waarbij hij zich met zijn vaardigheid om met grote overzichtstekeningen complexe dingen simpel te maken onderscheidt van zijn vakgenoten. Binnen zijn tekeningen maakt hij vaak gebruik van extreme perspectieven, overduidelijk geïnspireerd door zijn grote voorbeeld Maurits Cornelis Escher.
Testen in volle gang
Inmiddels zijn er 5 TINA-trams in Den Haag, de 7001 t/m 7005. Samen met de leverancier Stadler worden de testen uitgevoerd. Het gaat dan onder meer om testen bij de verschillende snelheden, hoe de tram zich gedraagt op het tramnetwerk van HTM, geluids- en trillingstesten en nog veel meer.
Het testen heeft verschillende doelen. Zo kan HTM vaststellen of de tram voldoet aan het programma van eisen. Daarnaast moeten er verschillende testen worden uitgevoerd voor het verkrijgen van de vergunning op basis van de Wet lokaal spoor. Een nieuw type tram moet namelijk voldoen aan de (veiligheids)eisen die de Wet lokaal spoor eraan stelt om te mogen rijden.
Feestelijke onthulling
12 september 2025
De komst van de 1e TINA-trams werd op 12 september 2025 feestelijk gevierd. Onder het toeziend oog van relaties en betrokken medewerkers van HTM en Stadler reed trambestuurder Joris van der Ros de 7002 voor.
1e TINA-tram in Den Haag, augustus 2025
Op vrijdagavond 8 augustus 2025 arriveerde de TINA-tram 7001 in Den Haag onder grote belangstelling van de vele aanwezigen. Daar werd de TINA op de Werf van de dieplader afgerold en met de UniMog naar het werkspoor van Stadler in de remise van HTM geduwd. Inmiddels zijn ook de TINA's 7002 t/m 7005 gearriveerd. Het uitgebreide test- en toelatingsprogramma is in volle gang en zal zo'n jaar in beslag nemen.
Beelden van het transport en de aankomst
Bouw TINA-tram in volle gang
Je zou het niet zeggen, maar dit is onze eerste TINA-tram in aanbouw. Deze begint langzaamaan vorm te krijgen. De stalen wagenbakken van de TINA worden gebouwd in een fabriek van Stadler in Środa, Polen. Het duurt nog even voordat de eerste TINA-tram in het Haagse straatbeeld te zien is. We kunnen niet wachten!
We hebben begin 2025 vastgesteld hoe de TINA er van binnen uit gaat zien. Overigens hebben we dankzij Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) 6 extra TINA-trams kunnen bestellen met het oog op de groei van het aantal reizigers in de komende jaren. Daar zijn wij natuurlijk blij mee.
Beelden van de bouw van de TINA
Algemeen
Wat betekent TINA?
TINA staat voor Total Integrierter Niederfluhr Antrieb. Dat betekent dat de TINA-tram volledig lagevloers is en geen opstapjes heeft.
Wanneer kan ik reizen met de TINA-tram?
Naar verwachting in het najaar van 2026.
Hoeveel TINA-trams heeft HTM aangeschaft?
HTM heeft 62 TINA-trams gekocht bij het Zwitserse Stadler.
Op welke tramlijnen wordt de TINA ingezet?
HTM gaat na het uitgebreide test- en toelatingsprogramma de eerste TINA-trams inzetten op tramlijn 2. Daarna gaat de TINA-tram samen met de Avenio-tram worden ingezet op de tramlijnen 1, 2, 6, 9, 10, 11, 12, 15, 16 en 17.
Is de TINA-tram van HTM hetzelfde als die rijden in andere Europese steden zoals Darmstadt en Basel?
Nee, ze zijn niet precies hetzelfde. De TINA-tram in Darmstadt bijvoorbeeld is bijna 44 meter lang en 2,40 meter breed. Die in Basel is 45,5 meter lang en 2,30 meter breed. Daarnaast rijden de trams in Basel en Darmstadt op 1 meter spoor. Terwijl wij in de Haagse regio standaardspoor gebruiken van 1,435 m.
Wat alle TINA-trams wel gemeen hebben, is dat ze volledig gelijkvloers zijn en voor iedereen toegankelijk. Ieder openbaar vervoerbedrijf hanteert zijn eigen wensen en eisen als het gaat om bijvoorbeeld de lengte van de tram, de gewenste breedte, de gewenste indeling en voorzieningen in de tram en van de bestuurderscabine, enzovoorts.
Waarom gaat de TINA niet rijden op tram 3, 4, 34?
Daar kunnen alleen lightrail trams – ook wel de RandstadRail trams – op worden ingezet. Dat heeft te maken met onder andere het beveiligingssysteem. Dat is van een ander type in het gebied na Den Haag Centraal richting Zoetermeer dan in de stad.
Waar worden de TINA-trams gestald?
Deze worden in eerste instantie gestald op de remise Zichtenburg aan de Meppelweg. Daarna ook op de remise in Scheveningen en de nieuw te bouwen remise Guldenlaan.
Techniek
Veroorzaakt de TINA-tram meer geluid en trillingen dan de huidige GTL8-tram (rood-beige tram)?
Dat weten we nu nog niet. Een belangrijk onderdeel van ons programma van eisen voor de fabrikant, is dat de nieuwe tram aan een aantal voorwaarden en normen moet voldoen. Tijdens het testen worden door HTM in samenwerking met Stadler ook geluids- en trillingstesten uitgevoerd. De resultaten daarvan zullen in het voorjaar van 2026 bekend worden.
Is HTM bekend met de problemen op het gebied van trillingen en geluid in Darmstadt en Basel?
HTM is bekend met de berichtgeving over de TINA-trams in Darmstadt en Basel. Wij nemen de signalen uit andere steden uiteraard serieus. En dat geldt zeker ook voor de leverancier Stadler.
Verwacht HTM dat de TINA-tram in Den Haag ook zorgt voor trillings- en geluidsoverlast?
Het eerlijke antwoord is dat we dat niet weten op dit moment. Het heeft namelijk met veel factoren te maken, en de tram heeft hier nog niet gereden. Daarom monitoren HTM en Stadler gedurende de testfase actief op geluid en trillingen.
Wat is het oorspronkelijk opgegeven geluidsniveau dat de trams produceren?
HTM heeft twee soorten eisen meegegeven aan de leverancier: bestaande geluidsnormen én trillingsnormen. Deze zijn afgeleid van de prestaties van onze huidige, gelijkvloerse trams. De fabrikant kan alleen tijdens een testfase van de tram zonder reizigers waarnemen hoe de trams zich gedragen op het tramnetwerk in die stad of omgeving. Dat geldt voor alle ingebruikname van trams wereldwijd. De infrastructuur in elke stad is namelijk verschillend: van boogstralen, de staat van sporen en wissels, de ondergrond, enzovoorts. Er kan dus nu nog niet worden vastgesteld wat het geluidsniveau is.
Klopt het dat deze trams meer geluid produceren dan de trams die zij gaan vervangen?
De rood-beige GTL8-tram is korter en ook smaller dan de Avenio-tram en de TINA-tram. Die laatste twee zijn qua lengte en breedte vergelijkbaar met elkaar.
Geluid is echter niet alleen een kwestie van de grootte van de tram, maar ook van de frequentie van het geproduceerde geluid. Een ander geluidsprofiel kan ervoor zorgen dat het geluid anders of beter hoorbaar is, zonder dat het objectief meetbaar luider is.
Trillingen en trillingsemissies ontstaan als gevolg van een samenspel tussen infrastructuur, het voertuig, de manier van rijden en de ondergrond.
Heeft onderzoek naar de oorzaak van de geluidsoverlast iets opgeleverd?
Stadler hebben we vernomen dat vooral in het draaistelgebied geluidsemissies werden vastgesteld in Basel. Er zijn ook uitgebreide trillings- en vibratiemetingen uitgevoerd in Darmstadt. De resultaten van deze onderzoeken vormen de basis voor verdere optimalisatie.
Worden er aan die trams aanpassingen gedaan?
Ja. Stadler heeft al verschillende aanpassingen aan het onderstel getest om trillingen te verminderen. Deze worden nu verder ontwikkeld en geïntegreerd in de TINA-trams. HTM en de leverancier werken continu aan verbeteringen.
Gelden die aanpassingen ook voor de trams die naar Den Haag gaan?
De bevindingen van het ene project vloeien door in de andere projecten, dus ook in de TINA-trams die wij krijgen. Omdat alle projecten centraal in Bussnang (hoofdlocatie Stadler in Zwitserland) worden afgehandeld, worden optimalisaties doorgevoerd.
Wat is na de aanpassingen het verwachte geluidsniveau?
Het is nu nog niet mogelijk om daar een exact getal aan te koppelen, dat wordt pas tijdens het testen echt duidelijk. HTM en Stadler monitoren daarom gedurende de hele testfase actief op geluid en trillingen.
Testen
Waarom moet er worden getest met de TINA-tram?
We testen om te zien of de TINA voldoet aan de eisen die we hebben gesteld. Daarnaast zijn er verschillende testen uitgevoerd om aan te tonen dat de TINA-tram voldoet aan de eisen zoals gesteld in de Wet lokaal spoor. En dat voldoet de TINA; op 8 juni 2026 is de vergunning verleend door MRDH en is de TINA ook overdag testen gaan uitvoeren. Op 31 augustus is HTM gestart met het proefbedrijf; de TINA rijdt als extra tram tussen de dienstregeling door. Als dat ook volgens wens verloopt, gaat de TINA-tram volgens dienstregeling rijden.
Waarom duurde het testen een jaar?
De voornaamste reden is dat het testen plaatsvindt tussen de dienstregeling door. Er zijn flink wat soorten testen die moeten worden uitgevoerd om te weten hoe de TINA-tram zich gedraagt op ons tramnetwerk.
Op welke tramlijnen wordt er getest?
De testen worden uitgevoerd op de verschillende tramlijnen van HTM. Uiteraard moeten deze wel geschikt zijn voor de TINA-tram. Er wordt voorlopig nog niet getest op tramlijnen 1, 6 en 12. Dat kan pas als de benodigde aanpassingen aan de sporen op die tramlijnen zijn uitgevoerd.